«Είναι πολύ περίεργη η στάση των Βρετανών»

Δημοσιεύτηκε 29.04.2011

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 26/07/1998
Εχουν περάσει κάπου 40 χρόνια από τότε που ένας νεαρός άγγλος φοιτητής των κλασικών σπουδών ανέβαινε καλοκαιριάτικα τα σκαλοπάτια της Ακρόπολης. Τότε δεν είχε χρήματα, κοιμόταν μαζί με φίλους του πότε στο Λυκαβηττό και πότε στην παραλία της Γλυφάδας. «Τότε δεν είχε πολλά σπίτια εκεί και η ατμόσφαιρα της Αθήνας ήταν πολύ πιο καθαρή. Αλλά και αυτό είναι μια φάση της ιστορίας», διαπιστώνει σήμερα ο ίδιος.

Δεν είναι άλλος από τον Ουίλιαμ Σεντ Κλερ, που η έκδοση του βιβλίου του «Ο λόρδος Ελγιν και τα Μάρμαρα», έφερε στο φως στοιχεία για ανεπανόρθωτη φθορά και κακομεταχείριση των γλυπτών του Παρθενώνα από τεχνίτες του Βρετανικού Μουσείου. Αυτό στάθηκε η αφορμή για να βρεθεί πριν από λίγες μέρες στην Ελλάδα, ως επίσημος προσκεκλημένος του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού.

Μπροστά στον υπουργό Ε. Βενιζέλο και σε ένα πλήθος πανεπιστημιακών έδωσε διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής, παρουσιάζοντας την τρίτη κατά σειρά έκδοση του βιβλίου του.

«Χάνω τα μάρμαρά μου»!

Μετρημένος στα λόγια του, απέφυγε να πάρει θέση για την επιστροφή των μαρμάρων. Οπως επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία, το έργο του είναι πρωταρχικά ιστορικό. «Δεν επιθυμώ να αναμιχθώ στην πολεμική για την πιθανή επιστροφή των μαρμάρων στην Ελλάδα. Θέλω να είμαι όσο το δυνατών πιο ανεξάρτητος μπορώ. Απλώς, προσπάθησα να ερευνήσω τι ακριβώς συνέβη με αυτό το θέμα», διευκρινίζει.

Οταν τον συναντήσαμε στην Αθήνα δέχτηκε με ενθουσιασμό την πρόσκλησή μας για μια αυτοψία στην Ακρόπολη. «Αφήστε μου μόνο ένα μήνυμα στο ξενοδοχείο γιατί “χάνω τα μάρμαρά μου”», μας είπε αστειευόμενος. Αυτή βέβαια είναι η κατά λέξη μετάφραση στα ελληνικά, μιας έκφρασης που συνηθίζει να χρησιμοποιεί και η οποία σημαίνει «ξεχνάω». Στην πραγματικότητα, αυτοί που «ξέχασαν» σκοπίμως τα πραγματικά γεγονότα δεν είναι άλλοι από τους υπεύθυνους του Βρετανικού Μουσείου.

Για πρώτη φορά φέτος, βρήκε την ευκαιρία να δει από κοντά τους αρχαιολογικούς χώρους της Νεμέας. Στην Ακρόπολη πλέον έχει χάσει το λογαριασμό πόσες φορές έχει έρθει. Τουλάχιστον πάνω από 20 θυμάται. Φτάνοντας στην είσοδο, καλημέρισε τους φρουρούς στα ελληνικά. Γνωρίζει τα αρχαία αλλά με τη σύγχρονη γλώσσα δεν τα πάει καλά.

Οταν έφτασε μπροστά στον Παρθενώνα, σταματάτησε για να μας δείξει με το χέρι του: «Σε αυτή την πλευρά, οι μετόπες έχουν υποστεί μεγάλη ζημιά. Πρέπει να έχει γίνει στους πρώιμους χριστιανικούς χρόνους, αλλά κανείς δεν γνωρίζει πώς ακριβώς έχει αυτή η ιστορία».

Το ριφιφί του Ελγιν

Αντίθετα, είχε πολλά να πει για το χρονικό του μεγάλου ριφιφί στον Παρθενώνα από τον λόρδο Ελγιν. Στην τελευταία έκδοση του βιβλίου του, έχουν προστεθεί μερικά νέα κεφάλαια μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται για πρώτη φορά η ιταλική μετάφραση -τα ιταλικά τότε αποτελούσαν την επίσημη γλώσσα στην Ανατολική Μεσόγειο- από το δεύτερο φιρμάνι που είχαν εκδώσει οι οθωμανικές αρχές τον Ιούλιο του 1801. Με το έγγραφο αυτό επέτρεπαν στον Ελγιν να αφαιρέσει τα πρώτα γλυπτά του Παρθενώνα.

«…κανένας να μην ανακατευτεί στις σκαλωσιές ή στα εργαλεία, ούτε να αντιδράσει στην απόσπαση μερικών κομματιών πέτρας με επιγραφές και πρόσωπα. Να δράσετε όπως προαναφέρθηκε και να συμμορφωθείτε», καταλήγει, ενώ σε αρκετά σημεία υπογραμμίζεται ότι «κανένας δεν πρέπει να φέρει εμπόδιο» στην γιγαντιαία επιχείρηση αποψίλωσης μαρμάρων από το συνεργείο του λόρδου.

Το μεταφρασμένο κείμενο στα ιταλικά χρονολογείται στα 1816 και φέρει τη σφραγίδα και υπογραφή του Αμπντουλάχ Καϊμακάν, τότε αναπληρωτή του Μεγάλου Βεζύρη. «Το τουρκικό έγγραφο δεν κατέστη ποτέ δυνατόν να βρεθεί, παρά την έρευνα που έκανα στην Κωνσταντινούπολη. Ενα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι τα πρωτότυπα κείμενα στα τουρκικά χρησιμοποιούσαν το αραβικό αλφάβητο, που πλέον ελάχιστοι σήμερα μπορούν να διαβάσουν. Ούτε οι ίδιοι οι Τούρκοι», εξηγεί ο ίδιος.

«Στο μεταξύ ο Ελγιν εξασφάλιζε νέα φιρμάνια που πιστοποιούσαν την νομιμότητα αυτής της δραστηριότητας, προκειμένου να προστατεύσει τους ανθρώπους που τον είχαν βοηθήσει. Το τελευταίο από αυτά προέρχεται από την κεντρική κυβέρνηση και έδινε την άδεια εξαγωγής των μαρμάρων μέσω του Πειραιά. Η αφαίρεση και η μεταφορά των κομματιών κράτησε τουλάχιστον 10 χρόνια. Κανένα, όμως, από αυτά τα ντοκουμέντα δεν υπάρχει πια. Στην συνάντησή μου με τον υπουργό Πολιτισμού κ. Βενιζέλο, του επεσήμανα ότι πολλά ιστορικά ντοκουμέντα μπορούν ακόμη να ανακαλυφθούν εάν συνεχιστεί η έρευνα».

Μπροστά στα Προπύλαια σταματάει και πάλι. «Από εδώ έφυγαν πάρα πολλά μάρμαρα. Ο Ελγιν επέλεξε τα καλύτερα, ήθελε να έχει δείγματα απ’ όλα». Την ίδια ώρα, δεν παραλείπει να εκφράσει εγκωμιαστικά σχόλια για τους ανθρώπους που δουλεύουν στην συντήρηση των μνημείων στην Ελλάδα. «Γίνεται μια φοβερή προσπάθεια λαμβάνοντας όλα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας», ενώ, κοιτώντας από ψηλά προς του Μακρυγιάννη, δηλώνει ενθουσιασμένος από την επίσκεψή του στο μουσείο της Ακρόπολης, προτρέποντας παράλληλα τους Ελληνες να το επισκεφθούν. «Είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό, μπορείς να αποκομίσεις μια συνολική εικόνα για το κτίριο».

Το πάθος του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, πάντως, έχει όρια. Βλέποντας από ψηλά την πόλη της Αθήνας παρατηρεί ότι δεν θα μπορούσε να ζει ο ίδιος στην αρχαία Ελλάδα. «Εχουν, βέβαια, εξαιρετικό ενδιαφέρον οι διάσημοι άνδρες της εποχής εκείνης. Εκαναν απίστευτες ανακαλύψεις, αυτές που ο κόσμος γνώρισε αργότερα. Αλλά πίσω από όλα αυτά, οι γυναίκες έπαιζαν πολύ μικρό ρόλο και οι σκλάβοι ήταν αυτοί που στήριζαν την οικονομία. Το πρότυπο αυτής της κοινωνίας δεν μπορεί να σταθεί στη σύγχρονη Ελλάδα».

Η ανάκριση και οι ευθύνες

Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του βιβλίου του πέρασε αρκετές ημέρες στο Βρετανικό Μουσείο και απέκτησε προσωπικές επαφές. Οταν εκδόθηκε τους έστειλε αντίγραφο. «Νομίζω ότι βρέθηκαν προ εκπλήξεως, δεν ήξεραν πώς να αντιδράσουν». Πώς, δηλαδή, μπορούσαν να δικαιολογήσουν την εσωτερική ανάκριση που έγινε με σκοπό να αποδώσουν τις ευθύνες σε κατώτερα στελέχη που είχαν πρόβλημα με το ποτό, όπως αποκαλύπτεται σε ένα από τα νέα κεφάλαια του βιβλίου.

ΕΡ.: Πέραν της επίσημης απάντησης, τι σας είπαν σε προσωπικό επίπεδο;

ΑΠ.: Είχαν την τάση να πουν ότι «υπερβάλλεις, δεν έκανες καμιά καινούρια ανακάλυψη». Ταυτόχρονα, ο διευθυντής χαρακτήρισε το γεγονός ως τραγωδία. Είναι μια βαρυσήμαντη κουβέντα αυτή κατά τη γνώμη μου! Εκ παραλλήλου, είπε ότι η ζημιά προσφανώς δεν είναι πάνω από 10%. Το ποσοστό αυτό δεν είναι αμελητέο, πόσο μάλλον που είναι κατά πολύ μικρότερο από αυτό που εκτιμώ εγώ (μέχρι και 80% όπως αναφέρεται στο βιβλίο). Είναι λίγο περίεργη η στάση τους. Κάποιοι άλλοι προσπάθησαν να πουν ότι ζημιές έγιναν και σε άλλες χώρες και αρχαία μνημεία. Αυτό είναι επίσης αλήθεια! Ομως, δεν μας απαλλάσσει από τις ευθύνες μας. Αν σε κατηγορούν για φόνο, δεν απαλλάσσεσαι από την πράξη σου λέγοντας ότι και σε άλλη χώρα έγινε φόνος.

ΕΡ.: Ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις σας;

ΑΠ.: Λαμβάνω σοβαρά υπ’ όψιν τις παρατηρήσεις για το βιβλίο μου. Γνωρίζω ότι περιέχονται μερικά λάθη και ορισμένα σημεία πρέπει να διατυπωθούν διαφορετικά. Θα εξακολουθήσω να συλλέγω όσο περισσότερα στοιχεία μπορώ, ενώ σχεδιάζω να παρουσιάζω το βιβλίο σε διάλεξη στο πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Προσκεκλημένοι θα είναι άγγλοι αρχαιολόγοι, μεταξύ των οποίων και αρκετοί από το Βρετανικό Μουσείο. Παράλληλα σχεδιάζεται μια διεθνής διάσκεψη με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ το φθινόπωρο του επόμενου χρόνου. Νωρίτερα, θα πραγματοποιηθεί μια διάσκεψη της Ουνέσκο όπου, εξ όσων γνωρίζω, η ελληνική κυβέρνηση θα θέσει εκ νέου το θέμα των Μαρμάρων και θα συζητηθεί.

ΕΡ.: Ποιο θα είναι το θέμα της διάσκεψης;

ΑΠ.: Δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Εχουν διατυπωθεί αρκετές σκέψεις. Προσωπικά δεν θα ήθελα να περιοριστεί σε κάποια στενά πλαίσια. Εχω προτείνει να γίνει μια έρευνα γύρω από το τι ακριβώς συνέβη και ποια είναι η σημερινή κατάσταση των μαρμάρων. Δεν γνωρίζουμε τι πραγματικά χρησιμοποίησαν, τι έγινε με το χρώμα τους. Χρειάζεται μια έρευνα που θα στηριχτεί σε όλες τις ιστορικές πηγές, θα εξεταστούν με ιδιαίτερη προσοχή τα μνημεία και στο τέλος θα συνταχτεί μια έκθεση που θα πιστοποιεί την καταστροφή που έχει συντελεστεί στα μάρμαρα του Παρθενώνα.

ΕΡ.: Εχει ανταπόκριση αυτή η πρόταση;

ΑΠ.: Απ’ ό,τι γνωρίζω είναι αρκετοί όσοι συντάσσονται με αυτή την άποψη. Το να μαζέψουμε 20 ειδικούς, να τους βάλουμε σε ένα δωμάτιο να συζητήσουν ένα απόγευμα, δεν είναι αρκετό. Χρειαζόμαστε τους καλύτερους απ’ όλο τον κόσμο για να ερευνήσουν το θέμα σε βάθος.

Η Βρετανική κυβέρνηση

ΕΡ.: Η βρετανική κυβέρνηση τι λέει;

ΑΠ.: Εχει ανακοινώσει με γενικόλογο τρόπο ότι πρόκειται να γίνει αυτή η διάσκεψη του χρόνου, στην οποία θα συζητηθούν θέματα συντήρησης, εναλλακτικές μέθοδοι και η εμπειρία ανά τον κόσμο αλλά και του Βρετανικού Μουσείου.

ΕΡ.: Πότε πρόκειται να εκδοθεί το βιβλίο σας στα ελληνικά;

ΑΠ.: Μια συμφωνία θα γίνει τις επόμενες ημέρες. Μέχρι τώρα υπάρχουν πέντε προτάσεις από έλληνες εκδότες. Ο δικός μου εκδότης δεν είναι συνηθισμένος στην εμπειρία ενός βιβλίου που προκαλεί τόσο μεγάλο ενδιαφέρον. Βρίσκομαι σε επαφή με έλληνες φίλους μου και ακούω τις συμβουλές τους.

Η ώρα πλησίαζε μεσημέρι, η ζέστη γινόταν όλο και πιο αφόρητη. Δεν ενοχλούσε, όμως, τον Ουίλιαμ Σεντ Κλερ. Προτίμησε να παραμείνει στην Ακρόπολη για μερικές ώρες ακόμη. «Η έρευνα δεν σταματάει ποτέ», όπως δεν παραλείπει να μας υπενθυμίζει.

Πηγή:www.enet.gr/

Σύλλογος τροχαίων ατυχημάτων

Add your comment